Ήταν δίκαιο και έγινε πράξη

Του Ανδρέα Ναούμη.

Ήταν δίκαιο και έγινε πράξη
Η αυλαία του μεγαλύτερου ποδοσφαιρικού γεγονότος του πλανήτη έπεσε. Ένα ακόμη Μουντιάλ πέρασε στην ιστορία, αφήνοντας πίσω του στιγμές που θα μείνουν στη μνήμη, αλλά και ερωτήματα που θα μας απασχολήσουν μέχρι την επόμενη διοργάνωση. Η νέα παγκόσμια πρωταθλήτρια δεν κατέκτησε τυχαία την κορυφή. Σε ένα τουρνουά όπου δεν υπάρχει περιθώριο για δεύτερη ευκαιρία, η δικαιοσύνη του ποδοσφαίρου αποδίδεται συνήθως μέσα από τις λεπτομέρειες.

Το Μουντιάλ δεν το κερδίζει πάντα η ομάδα με τα μεγαλύτερα αστέρια. Το κατακτά εκείνη που διαθέτει το πιο ολοκληρωμένο σύνολο. Εκείνη που έχει σχέδιο, προσωπικότητα, ψυχραιμία και έναν προπονητή ικανό να διαχειριστεί τις πιο δύσκολες στιγμές. Γιατί στα νοκ άουτ παιχνίδια οι τακτικές λεπτομέρειες, οι αποφάσεις από τον πάγκο και οι ηγέτες μέσα στον αγωνιστικό χώρο έχουν μεγαλύτερη αξία ακόμη και από το αδιαμφισβήτητο ταλέντο.

Οι δύο ημιτελικοί επιβεβαίωσαν αυτό που έδειχνε ολόκληρη η διοργάνωση. Ισπανία, Γαλλία, Αργεντινή και Αγγλία ήταν οι τέσσερις κορυφαίες ομάδες του τουρνουά. Όλες διέθεταν προπονητές με ξεκάθαρη ποδοσφαιρική φιλοσοφία, οργανωμένα επιτελεία και ποδοσφαιριστές που γνωρίζουν να αναλαμβάνουν ευθύνες όταν η μπάλα «καίει». Σε αυτό το επίπεδο, η απόσταση ανάμεσα στην επιτυχία και την αποτυχία μετριέται σε μία φάση, μία έμπνευση ή ένα λάθος.

Η Γαλλία του Didier Deschamps είχε ξανά την υπογραφή ενός ανθρώπου που έχει κατακτήσει σχεδόν τα πάντα ως ποδοσφαιριστής και προπονητής. Η Ισπανία του Luis de la Fuente συνέχισε να παρουσιάζει μια ομάδα με ταυτότητα, συνοχή και ποδοσφαιρική ωριμότητα που δεν συναντά κανείς εύκολα. Ο Lionel Scaloni επιβεβαίωσε ότι η Αργεντινή δεν στηρίζεται μόνο στον Messi, αλλά σε μια γενιά ποδοσφαιριστών που ξέρει να υπηρετεί ένα συγκεκριμένο αγωνιστικό πλάνο. Και η Αγγλία του Thomas Tuchel απέδειξε ότι διαθέτει, ίσως περισσότερο από κάθε άλλη φορά τις τελευταίες δεκαετίες, το υλικό για να διεκδικήσει την κορυφή.

Τελικά, όμως, οι ημιτελικοί κρίθηκαν εκεί όπου κρίνονται σχεδόν όλα τα μεγάλα παιχνίδια. Στις λεπτομέρειες. Ένα λάθος, ένας τραυματισμός, μια αδράνεια στην άμυνα ή μια στιγμή ποδοσφαιρικής ιδιοφυΐας ήταν αρκετά για να αλλάξουν την ιστορία.Το λάθος του Digne,ο τραυματισμός του Saliba, αλλά και η απώλεια του τακτικού προσανατολισμού απο τον Deschaps ήταν η αιτία της Γαλλικής καταστροφής.Τό λανθασμένο διάβασμα του αγώνα σε ένα πολλή κρίσιμο σημείο παικτών και Tuchel σε συνδυασμό με την ιδιοφυία του Messi έστειλαν την Αργεντινή σε έναν ακόμη τελικό. Αυτό είναι το μεγαλείο του Μουντιάλ. Και αυτό είναι που κάνει το ποδόσφαιρο το πιο απρόβλεπτο άθλημα στον κόσμο.

Ο μικρός τελικός ήταν περισσότερο φιλανθρωπικό παιχνίδι. Αν και σε αυτό συνέβαλαν ορισμένες καταστροφικές αμυντικές στιγμές και των δύο ομάδων,να αναγνωρίσουμε ότι στις επιθετικές κινήσεις η απόδοση τους ήταν εξαιρετική.
Στον τελικό η πρωταθλήτρια Ευρώπης κέρδισε την παγκόσμια πρωταθλήτρια.Η Ισπανία είναι η ομάδα του αιώνα.Σε τρείς τελικούς ευρωπαικού πρωταθλήματος ισάριθμες κατακτήσεις. Σε δύο τελικούς παγκοσμίου κυπέλου ισάριθμες κατακτήσεις.Ο Luis de la Fuente είναι ο καλλίτερος προπονητής του τουρνουά.Ο Pau Cubarsi ο καλλίτερος νεαρός παίκτης. Ο Unai Simon ο καλλίτερος τερματοφύλακας. Και ο αναγεννημένος Rodri καλλίτερος όλων. Μόνο το χρυσό παπούτσι δεν μπήκε στο κάδρο των βραβεύσεων. Αυτό πήγε στα χέρια του Kylian Mbappe που εκτός των άλλων έγινε και ο πρώτος σκόρερ στην ιστορία των παγκοσμίων κυπέλλων με 22 τέρματα.

Η Ισπανία είναι ένα ισορροπημένο σύνολο, με αντοχή, στρατηγική, ευελιξία, συνοχή, ελευθερία έκφρασης και άριστη αμυντική λειτουργία δέχτηκε μόνο ένα τέρμα σε όλο το τουρνουά και πήγε το ποδόσφαιρο σε άλλη διάσταση. Είναι πανάξια Παγκόσμια Πρωταθλήτρια. Ηταν δίκαιο και έγινε πράξη.

Ραντεβού το 2030.

Το πείραμα πέτυχε. Και, όταν ένα πείραμα αποφέρει δισεκατομμύρια, είναι σχεδόν βέβαιο ότι θα επαναληφθεί.
Περισσότερες ομάδες, περισσότερα παιχνίδια, νέα εμπορικά μοντέλα, hydration breaks που εξελίχθηκαν σε πολύτιμο τηλεοπτικό διαφημιστικό χρόνο και συνεχείς παρεμβάσεις στον τρόπο διεξαγωγής των αγώνων. Το ποδόσφαιρο αλλάζει. Ή, για να είμαστε πιο ακριβείς, αλλάζει ο τρόπος με τον οποίο πωλείται.
Με συγχωρείτε. Δεν μιλάμε πλέον μόνο για άθλημα. Μιλάμε για προϊόν.

Οι ομάδες λειτουργούν ως οργανισμοί, οι διοργανώσεις ως επιχειρηματικά σχέδια και κάθε λεπτό τηλεοπτικού χρόνου αποκτά συγκεκριμένη εμπορική αξία. Η FIFA απέδειξε ότι μπορεί να δημιουργήσει νέα έσοδα ακόμη και μέσα στη διάρκεια ενός αγώνα. Και δύσκολα θα κάνει πίσω.

Οι τιμές των εισιτηρίων είναι ίσως η πιο χαρακτηριστική απόδειξη. Όταν το φθηνότερο εισιτήριο για τον τελικό κοστίζει 7.450 δολάρια και το ακριβότερο 28.480, εύλογα γεννιέται το ερώτημα: για ποιον διοργανώνεται πλέον ένα Παγκόσμιο Κύπελλο; Για τον απλό φίλαθλο ή για όσους μπορούν να αντιμετωπίσουν αυτά τα ποσά ως μια ακόμη καταναλωτική επιλογή;

Στις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου ένα πανάκριβο εισιτήριο για το Super Bowl θεωρείται σχεδόν φυσιολογικό, ίσως αυτή η πραγματικότητα να μην προκαλεί εντύπωση. Για τον υπόλοιπο κόσμο, όμως, τα ποσά αυτά μοιάζουν απαγορευτικά. Είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς έναν μέσο φίλαθλο να μπορεί να βρεθεί στις εξέδρες ενός τελικού χωρίς να θυσιάσει έναν ολόκληρο οικογενειακό προϋπολογισμό.

Το βλέμμα στρέφεται πλέον στο 2030. Μια διοργάνωση που θα ξεκινήσει με αγώνες σε Αργεντινή, Ουρουγουάη και Παραγουάη και θα συνεχιστεί σε Μαρόκο, Πορτογαλία και Ισπανία. Ένα πρωτόγνωρο μοντέλο, το οποίο ενδέχεται να αλλάξει ακόμη περισσότερο αν η FIFA προχωρήσει σε νέα αύξηση των συμμετεχουσών ομάδων.
Υπάρχει όμως και μια άλλη διάσταση. Θα μπορέσει ο φίλαθλος της Παραγουάης, όπου το κατά κεφαλήν εισόδημα παραμένει σχετικά χαμηλό, να αγοράσει εισιτήριο για τη μεγαλύτερη γιορτή του ποδοσφαίρου που φιλοξενεί η χώρα του; Το ίδιο ερώτημα ισχύει και για το Μαρόκο. Αντίθετα, στην Πορτογαλία και την Ισπανία οι οικονομικές συνθήκες είναι διαφορετικές, γεγονός που ενδεχομένως διευκολύνει την πρόσβαση των φιλάθλων.

Το Μουντιάλ ήταν πάντα η γιορτή των λαών. Το μεγάλο στοίχημα για το 2030 δεν θα είναι μόνο η επιτυχία της διοργάνωσης σε έξι χώρες και τρεις ηπείρους. Θα είναι να μη χαθεί ο άνθρωπος που έκανε το ποδόσφαιρο το δημοφιλέστερο άθλημα στον κόσμο, ο απλός φίλαθλος.

Θησαύρισαν τα τηλεοπτικά δίκτυα.

Αν κάποιος αναζητούσε τον μεγάλο οικονομικό νικητή της διοργάνωσης, δεν θα χρειαζόταν να κοιτάξει μόνο τη FIFA. Τα τηλεοπτικά δίκτυα βγήκαν επίσης κερδισμένα και, σε ορισμένες περιπτώσεις, με εντυπωσιακά μεγέθη.
Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία που δημοσιεύθηκαν, το FOX, το οποίο μετέδωσε τη διοργάνωση στις Ηνωμένες Πολιτείες, εισέπραξε περισσότερα από 250 εκατομμύρια δολάρια αποκλειστικά από τα διαφημιστικά διαλείμματα των hydration breaks. Τρία λεπτά διακοπής μετατράπηκαν σε χρυσό τηλεοπτικό χρόνο.

Παρακολουθήσαμε όλους τους αγώνες από ξένα τηλεοπτικά δίκτυα, επομένως δεν μπορούμε να αξιολογήσουμε την εικόνα της ελληνικής δημόσιας τηλεόρασης. Αυτό που διαπιστώσαμε, όμως, ήταν μεγάλες διαφορές στην εμπορική εκμετάλλευση των διακοπών. Στην Αγγλία οι διαφημίσεις ήταν ελάχιστες έως ανύπαρκτες. Στη Γερμανία περιορισμένες. Στη Γαλλία, αντίθετα, ο διαφημιστικός βομβαρδισμός ήταν συνεχής.

Οι τιμές για διαφημιστικά μηνύματα διάρκειας μόλις 20 ή 25 δευτερολέπτων εκτοξεύθηκαν σε επίπεδα που μέχρι πριν από λίγα χρόνια θα θεωρούνταν αδιανόητα. Και κάπου εκεί αλλάζει ολόκληρη η αγορά των τηλεοπτικών δικαιωμάτων. Οι ιδιωτικοί σταθμοί, που μέχρι πρόσφατα αντιμετώπιζαν το ποδόσφαιρο με επιφυλακτικότητα λόγω του υψηλού κόστους, αποκτούν πλέον έναν νέο και εξαιρετικά επικερδή τρόπο απόσβεσης της επένδυσής τους.

Είναι, λοιπόν, δύσκολο να πιστέψει κανείς ότι αυτό το μοντέλο θα μείνει αποκλειστικά στη FIFA. Αν απέδωσε οικονομικά, είναι σχεδόν βέβαιο ότι θα βρει μιμητές. Η UEFA δύσκολα θα αγνοήσει μια τόσο σημαντική πηγή εσόδων. Το ίδιο ισχύει και για τις υπόλοιπες μεγάλες διοργανώσεις, όπως το Copa América και το Κύπελλο Εθνών Αφρικής.
Η πόρτα άνοιξε. Ίσως, μάλιστα, να μην αργήσει η ημέρα που οι διακοπές μέσα σε έναν ποδοσφαιρικό αγώνα θα πολλαπλασιαστούν, ακολουθώντας το αμερικανικό μοντέλο, όπου ο τηλεοπτικός χρόνος έχει σχεδόν την ίδια αξία με το ίδιο το παιχνίδι.

Μέσα σε αυτή τη νέα πραγματικότητα υπάρχει και ένας ακόμη μεγάλος κερδισμένος: οι στοιχηματικές εταιρείες. Όσο οι οικονομικές δυσκολίες μεγαλώνουν, τόσο περισσότεροι άνθρωποι αναζητούν την ψευδαίσθηση μιας γρήγορης οικονομικής ανάσας μέσω του στοιχήματος. Δεν είναι τυχαίο ότι, σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία στις Ηνωμένες Πολιτείες, η συμμετοχή στον νόμιμο αθλητικό στοιχηματισμό αυξήθηκε από το 40% το 2022 στο 65% το 2026.
Το ποδόσφαιρο εξακολουθεί να είναι το επίκεντρο. Γύρω του, όμως, αναπτύσσεται μια βιομηχανία που χρόνο με τον χρόνο γίνεται ακόμη μεγαλύτερη από το ίδιο το παιχνίδι.

Όταν η εξέδρα γίνεται το θέαμα

Η τηλεοπτική εικόνα ενός Παγκοσμίου Κυπέλλου είναι ενιαία σε ολόκληρο τον κόσμο. Την παραγωγή την ελέγχει η FIFA και, κατά συνέπεια, οι επιλογές της σκηνοθεσίας δεν είναι τυχαίες. Αντίθετα, αποτελούν συνειδητή απόφαση για το πώς θέλει να παρουσιάσει το προϊόν της.

Από την πρώτη ημέρα της διοργάνωσης μέχρι και τους ημιτελικούς, η κάμερα έδειχνε να ενδιαφέρεται εξίσου για όσα συνέβαιναν στις εξέδρες όσο και για όσα διαδραματίζονταν στον αγωνιστικό χώρο. Διασημότητες, influencers, μεταμφιέσεις, θεατές που αναζητούσαν λίγα δευτερόλεπτα τηλεοπτικής προβολής, ακόμη και εικόνες με βρέφη στις εξέδρες. Όλα έμοιαζαν να αποτελούν μέρος του ίδιου θεάματος.

Το πρόβλημα δεν είναι οι άνθρωποι που βρίσκονται στο γήπεδο. Ο καθένας έχει δικαίωμα να ζήσει το ποδόσφαιρο με τον δικό του τρόπο. Το ερώτημα είναι άλλο, γιατί η τηλεοπτική παραγωγή επιλέγει τόσο συχνά να απομακρύνει την προσοχή από το παιχνίδι;
Μια σύντομη εικόνα στις εξέδρες είναι φυσιολογική. Στις απονομές, στις οικογένειες των ποδοσφαιριστών ή στις ιδιαίτερες στιγμές των φιλάθλων είναι, πολλές φορές, επιβεβλημένη. Όταν όμως η κάμερα αναζητά διαρκώς το πιο εντυπωσιακό ή το πιο παράξενο πρόσωπο της εξέδρας, τότε η ισορροπία χάνεται.

Έτσι δημιουργείται μια νέα κουλτούρα. Όλο και περισσότεροι πηγαίνουν στο γήπεδο όχι μόνο για να παρακολουθήσουν τον αγώνα, αλλά και με την ελπίδα ότι θα εμφανιστούν για λίγα δευτερόλεπτα στη διεθνή τηλεοπτική μετάδοση. Το κινητό τηλέφωνο γίνεται πολλές φορές σημαντικότερο από όσα συμβαίνουν μέσα στις τέσσερις γραμμές του γηπέδου.
Πρόσφατα, η Ευρωπαϊκή Ομοσπονδία Στίβου και η Ευρωπαϊκή Ραδιοτηλεοπτική Ένωση ανακοίνωσαν ότι επιδιώκουν να περιορίσουν τηλεοπτικά πλάνα που εστιάζουν στη σεξουαλικοποίηση των αθλητριών αντί της αγωνιστικής τους προσπάθειας. Πρόκειται για μια απόφαση που δείχνει ότι, όταν υπάρχει βούληση, η σκηνοθετική προσέγγιση μπορεί να αλλάξει.

Το ίδιο ισχύει και για το ποδόσφαιρο. Αν η τηλεοπτική παραγωγή θελήσει να επαναφέρει το ενδιαφέρον εκεί όπου πραγματικά ανήκει, μπορεί να το κάνει. Το ερώτημα είναι αν το επιθυμεί.
Και εδώ συνδέεται ένα ακόμη ζήτημα. Όταν τα εισιτήρια, τα ξενοδοχεία και το κόστος μετακίνησης φτάνουν σε δυσθεώρητα επίπεδα, ποιοι τελικά θα βρίσκονται στις εξέδρες των επόμενων Μουντιάλ; Ο παραδοσιακός φίλαθλος ή όσοι μπορούν να αντιμετωπίσουν μια τέτοια εμπειρία ως μια ακόμη πολυτελή έξοδο;

Το ποδόσφαιρο έγινε το δημοφιλέστερο άθλημα στον κόσμο γιατί ήταν πάντα λαϊκό. Αν κάποτε χαθούν από τις εξέδρες οι άνθρωποι που ταξιδεύουν χιλιάδες χιλιόμετρα για να στηρίξουν την ομάδα τους, που τραγουδούν επί 90 λεπτά και δημιουργούν την ατμόσφαιρα που κάνει ένα γήπεδο να ξεχωρίζει, τότε θα έχει χαθεί κάτι πολύ σημαντικό.
Ο ημιτελικός Ισπανίας–Γαλλίας ήταν χαρακτηριστικό παράδειγμα. Το γήπεδο ήταν γεμάτο, όμως η ατμόσφαιρα θύμιζε περισσότερο μια μεγάλη εταιρική εκδήλωση παρά έναν αγώνα που έκρινε την πρόκριση σε τελικό Παγκοσμίου Κυπέλλου. Αντίθετα, στον δεύτερο ημιτελικό, η παρουσία των φιλάθλων από τη Νότια Αμερική δημιούργησε το πάθος και την ένταση που όλοι έχουμε συνδέσει με τις μεγάλες ποδοσφαιρικές διοργανώσεις.

Αυτό είναι ίσως το μεγαλύτερο μήνυμα που άφησε πίσω του το φετινό Μουντιάλ. Το ποδόσφαιρο δεν κινδυνεύει μέσα στις τέσσερις γραμμές του γηπέδου. Κινδυνεύει να χάσει την ψυχή του στις εξέδρες.

Ο απόλυτος πρωταγωνιστής λέγεται Infantino.

Είχαμε την τύχη να καλύψουμε δημοσιογραφικά τη FIFA από την εποχή του João Havelange και του Sepp Blatter. Δύο πρόεδροι που δημιούργησαν έντονες αντιδράσεις, απέκτησαν φανατικούς υποστηρικτές αλλά και σφοδρούς επικριτές. Κατηγορήθηκαν για πολλά. Όμως κανείς δεν μπορεί να αμφισβητήσει ότι επί των ημερών τους η FIFA γιγαντώθηκε και το ποδόσφαιρο απέκτησε παγκόσμια επιρροή χωρίς προηγούμενο.

Τον Gianni Infantino τον γνωρίζουμε από την εποχή που ήταν γενικός γραμματέας της UEFA. Από το 2016 βρίσκεται στην κορυφή της FIFA και, ανεξάρτητα από το αν συμφωνεί ή διαφωνεί κάποιος με τις επιλογές του, έχει ήδη αφήσει το δικό του αποτύπωμα στην ιστορία του παγκόσμιου ποδοσφαίρου.

Από την πρώτη ημέρα της προεδρίας του βρέθηκε στο επίκεντρο της κριτικής. Η ανάθεση των Μουντιάλ στη Ρωσία και στο Κατάρ, οι καταγγελίες για ζητήματα διαφάνειας, οι αποφάσεις που δίχασαν το ποδοσφαιρικό κοινό, οι συνεχείς αντιδράσεις από ομοσπονδίες, συλλόγους και ποδοσφαιριστές. Οι επικρίσεις δεν σταμάτησαν ποτέ.

Και όμως, η πραγματικότητα δείχνει ότι τίποτα από όλα αυτά δεν ανέκοψε την πορεία του.
Οι ομάδες αυξήθηκαν. Οι διοργανώσεις πολλαπλασιάστηκαν. Νέες αγορές μπήκαν στον ποδοσφαιρικό χάρτη. Οι οικονομικοί δείκτες της FIFA κατέρριψαν κάθε προηγούμενο ρεκόρ.

Οι διαμαρτυρίες για τις τιμές των εισιτηρίων ήταν έντονες. Τα γήπεδα, όμως, γέμισαν.
Υπήρξαν αντιδράσεις για την προμήθεια της FIFA στις μεταπωλήσεις εισιτηρίων. Το σύστημα παρέμεινε.
Οι ποδοσφαιριστές διαμαρτύρονται για το υπερφορτωμένο αγωνιστικό καλεντάρι. Οι διοργανώσεις συνεχίζουν να αυξάνονται.

Η FIFPRO και η UEFA προετοιμάζονται να συγκρουστούν με τη FIFA για τον σχεδιασμό των επόμενων ετών. Είναι μια σύγκρουση που πιθανότατα θα καθορίσει το μέλλον του παγκόσμιου ποδοσφαίρου.
Όμως, μέχρι σήμερα, ο Infantino εξακολουθεί να κερδίζει σχεδόν όλες τις μάχες.
Ποτέ άλλοτε η FIFA δεν είχε τόσο ισχυρή οικονομική βάση. Τα έσοδα αυξάνονται συνεχώς, χρήματα επιστρέφουν στις εθνικές ομοσπονδίες, αποζημιώνονται οι σύλλογοι που παραχωρούν ποδοσφαιριστές στις διοργανώσεις της και χρηματοδοτούνται αναπτυξιακά προγράμματα σε κάθε γωνιά του πλανήτη.

Χώρες που μέχρι πριν από λίγα χρόνια βρίσκονταν στο περιθώριο του παγκόσμιου ποδοσφαίρου αποκτούν πλέον ενεργό ρόλο. Ταυτόχρονα, η FIFA επενδύει σημαντικά ποσά σε κοινωνικά και αναπτυξιακά προγράμματα, αλλά και στη δημιουργία νέων διοργανώσεων, όπως το Παγκόσμιο Κύπελλο Συλλόγων Γυναικών.
Η στρατηγική είναι ξεκάθαρη. Περισσότερες διοργανώσεις. Περισσότερες αγορές. Περισσότερα έσοδα. Περισσότερη παγκόσμια παρουσία.

Το αν αυτό είναι καλό ή κακό για το ποδόσφαιρο θα το κρίνει η ιστορία.

Ένα, όμως, είναι ήδη βέβαιο. Το ποδόσφαιρο αλλάζει με ταχύτητα που δεν έχουμε ξαναδεί. Οι ομάδες λειτουργούν πλέον ως παγκόσμιοι οργανισμοί. Οι διοργανώσεις εξελίσσονται σε πολυεθνικά επιχειρηματικά πρότζεκτ. Το άθλημα μετατρέπεται ολοένα και περισσότερο σε παγκόσμιο προϊόν.
Και σε αυτή τη νέα εποχή, είτε συμφωνεί κανείς είτε διαφωνεί μαζί του, υπάρχει ένας άνθρωπος που βρίσκεται στο επίκεντρο όλων των εξελίξεων.
Ο απόλυτος πρωταγωνιστής λέγεται Gianni Infantino.

About The Author