Ο πόλεμος Ρωσίας–Ουκρανίας, οι ανεκπλήρωτες δεσμεύσεις του Μινσκ, η κρίση στη Μέση Ανατολή και η ενεργειακή αβεβαιότητα βαραίνουν τη διεθνή επικαιρότητα. Οι πολίτες δικαιούνται ειρήνη, αξιοπρέπεια και καθαρές απαντήσεις για τις επιλογές των κυβερνήσεων.

Οι διεθνείς εξελίξεις φτάνουν στην καθημερινότητά μας μέσα από την τιμή της ενέργειας, το κόστος των προϊόντων, την αβεβαιότητα των επιχειρήσεων και τις δημόσιες δαπάνες. Οι πόλεμοι καταστρέφουν πρώτα τις κοινωνίες που τους υφίστανται. Οι συνέπειές τους, όμως, διασχίζουν σύνορα και καταλήγουν στον προϋπολογισμό κάθε οικογένειας.

Ο πόλεμος Ρωσίας–Ουκρανίας και η κρίση στη Μέση Ανατολή αποτελούν τις βαρύτερες εκκρεμότητες της σημερινής διεθνούς εικόνας. Η αξιολόγησή τους απαιτεί ιστορικό βάθος, προσοχή στην πολεμική πληροφόρηση και έλεγχο όλων των πλευρών. Οι επίσημες διακηρύξεις πρέπει να εξετάζονται μαζί με τις πράξεις και τα αποτελέσματά τους.

Ρωσία–Ουκρανία: Η κλιμάκωση συνεχίζεται, η ειρήνη παραμένει ζητούμενο

Οι σημερινές αναφορές καταγράφουν νέα νυχτερινή κλιμάκωση. Οι ρωσικές αρχές ανακοίνωσαν μεγάλη ουκρανική επίθεση με μη επανδρωμένα αεροσκάφη προς τη Μόσχα, ενώ δημοσιεύματα αναφέρουν ρωσικό πλήγμα σε γέφυρα στη Ζαπορίζια. Οι αριθμοί και οι λεπτομέρειες που ανακοινώνουν οι εμπόλεμοι χρειάζονται ανεξάρτητη επαλήθευση.

Η συνέχιση των επιθέσεων δείχνει πόσο μακριά παραμένει μια σταθερή διευθέτηση. Υποδομές πλήττονται, η οικονομική δραστηριότητα δυσκολεύεται και οι άνθρωποι ζουν με την απώλεια, τον εκτοπισμό και τον φόβο.

Ο αντίκτυπος είναι και ευρωπαϊκός. Ο πόλεμος έχει μεταβάλει ενεργειακές σχέσεις, εμπορικές διαδρομές και προτεραιότητες κρατικών προϋπολογισμών. Οι εξοπλιστικές ανάγκες αυξάνονται σε μια περίοδο κατά την οποία οι κοινωνίες απαιτούν καλύτερη υγεία, παιδεία και προστασία του εισοδήματος.

Η Ρωσία φέρει την ευθύνη για την απόφαση της εισβολής.

Η διαπίστωση αυτή δεν απαλλάσσει τις ΗΠΑ, το ΝΑΤΟ και τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις από τον έλεγχο της στρατηγικής τους. Η αποτελεσματικότητα των κυρώσεων, ο κίνδυνος κλιμάκωσης και η επάρκεια της διπλωματικής προσπάθειας παραμένουν ουσιαστικά ερωτήματα.

Η διεύρυνση του ΝΑΤΟ και το ευρωπαϊκό έλλειμμα ασφάλειας.

Η ιστορία της σύγκρουσης περιλαμβάνει εξελίξεις που προηγήθηκαν του 2022. Μετά τη διάλυση του Συμφώνου της Βαρσοβίας, το ΝΑΤΟ διατηρήθηκε και διευρύνθηκε προς ανατολάς. Η ένταξη χωρών της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης και των τριών χωρών της Βαλτικής άλλαξε τον στρατηγικό χάρτη.

Για τη ρωσική ηγεσία, η μετακίνηση των ορίων της συμμαχίας πλησιέστερα στη Ρωσία αποτελούσε πηγή στρατηγικής πίεσης. Για τις χώρες που ζητούσαν ένταξη, το ΝΑΤΟ προσέφερε εγγυήσεις απέναντι στους δικούς τους φόβους. Η διπλωματία καλούνταν να διαχειριστεί αυτή την αντίθεση, ώστε η ασφάλεια της μιας πλευράς να μην τροφοδοτεί διαρκώς την ανασφάλεια της άλλης.

Τα αποχαρακτηρισμένα έγγραφα καταγράφουν πολιτικές διαβεβαιώσεις δυτικών αξιωματούχων προς τη σοβιετική ηγεσία το 1990, κατά τις διαπραγματεύσεις για τη γερμανική ενοποίηση.

«Ο Πρόεδρος και εγώ έχουμε καταστήσει σαφές ότι δεν επιδιώκουμε κανένα μονομερές πλεονέκτημα σε αυτή τη διαδικασία» της αναπόφευκτης γερμανικής ενοποίησης. Κατανοούμε την ανάγκη για διαβεβαιώσεις προς τις χώρες της Ανατολής. Εάν διατηρήσουμε την παρουσία μας σε μια Γερμανία που αποτελεί μέρος του ΝΑΤΟ, δεν θα υπάρξει επέκταση της δικαιοδοσίας του ΝΑΤΟ για τις δυνάμεις του ΝΑΤΟ ούτε μία ίντσα ανατολικά.» 

(Το επίσημο κείμενο των πολιτικών διαβεβαιώσεων σε μορφή PDF στο τέλος του άρθρου.)

Χρειάζεται επίσης διάκριση ανάμεσα στην ένταξη μιας χώρας και στην εγκατάσταση συγκεκριμένων στρατιωτικών δυνατοτήτων. Η εγγύτητα μιας βάσης μπορεί να δημιουργεί ανησυχίες, αλλά δεν αποδεικνύει από μόνη της σχέδιο επίθεσης.

Η δική μας εκτίμηση είναι ότι οι δυτικές επιλογές πρέπει να εξεταστούν για τη συμβολή τους στην επιδείνωση της εμπιστοσύνης και για το κατά πόσο συνοδεύτηκαν από επαρκείς συμφωνίες περιορισμού εξοπλισμών και συνεργασίας. Η Ρωσία οφείλει αντίστοιχα να ελέγχεται για τις στρατιωτικές της αποφάσεις και την παραβίαση της κυριαρχίας γειτονικών κρατών.

Μίνσκ: Μια συμφωνία που δεν μετατράπηκε σε ειρήνη.

Οι συμφωνίες του Μινσκ μεταξύ Ουκρανίας και Ρωσίας αποτελούν κεντρικό κεφάλαιο αυτής της διαδρομής. Το πρώτο πρωτόκολλο υπογράφηκε τον Σεπτέμβριο του 2014. Το δεύτερο πακέτο μέτρων συμφωνήθηκε τον Φεβρουάριο του 2015.

Το Μινσκ ΙΙ συνέδεε στρατιωτικές και πολιτικές υποχρεώσεις: εκεχειρία, απόσυρση βαρέων όπλων, επιτήρηση από τον ΟΑΣΕ, αποχώρηση ξένων ενόπλων σχηματισμών, τοπικές εκλογές, ειδικό καθεστώς αυτοδιοίκησης και συνταγματική μεταρρύθμιση.

Η αποκατάσταση του ουκρανικού ελέγχου στα σύνορα προβλεπόταν να αρχίσει μετά τις τοπικές εκλογές και να ολοκληρωθεί μετά την πολιτική διευθέτηση, υπό τους όρους της συμφωνίας. Αυτή η αλληλουχία έγινε βασικό σημείο αντιπαράθεσης.

Το Κίεβο ζητούσε επαρκείς συνθήκες ασφάλειας για τη διεξαγωγή εκλογών και την ενεργοποίηση της πολιτικής διευθέτησης. Η Μόσχα και οι αυτονομιστικές διοικήσεις απαιτούσαν την εφαρμογή των πολιτικών προβλέψεων πριν από την ολοκλήρωση του συνοριακού ελέγχου. Παράλληλα, οι παραβιάσεις της εκεχειρίας και τα προβλήματα απόσυρσης όπλων συνεχίζονταν.

Η συμφωνία εγκλωβίστηκε σε διαφορετικές ερμηνείες, αλληλοεξαρτώμενες υποχρεώσεις και βαθιά έλλειψη εμπιστοσύνης. Ο ΟΑΣΕ μπορούσε να παρακολουθεί και να καταγράφει. Δεν διέθετε δύναμη επιβολής της εφαρμογής.

Η Ουκρανία έκανε βήματα αλλά δεν ολοκλήρωσε ποτέ τις δεσμεύσεις.

Θα ήταν ανακριβές να υποστηριχθεί ότι η Ουκρανία δεν έκανε καμία κίνηση εξομάλυνσης.

Ψήφισε νόμο ειδικής αυτοδιοίκησης τον Σεπτέμβριο του 2014 και προχώρησε σε παρατάσεις του. Τον Αύγουστο του 2015 εγκρίθηκε προκαταρκτικά σχέδιο συνταγματικής αποκέντρωσης, χωρίς να ολοκληρωθεί η διαδικασία.

Το 2019 έγιναν βήματα αποδέσμευσης δυνάμεων στη Στανίτσια Λουχάνσκα. Ο ΟΑΣΕ κατέγραψε αποναρκοθέτηση και απομάκρυνση στρατιωτικών θέσεων κοντά στη γέφυρα, μια κρίσιμη δίοδο για τους κατοίκους.

Τον Οκτώβριο του 2019 έγινε αποδεκτή η «φόρμουλα Σταϊνμάιερ», που συνέδεε την ενεργοποίηση του ειδικού καθεστώτος με τις εκλογές και την αξιολόγησή τους από τον ΟΑΣΕ. Η αποδοχή της, όμως, δεν μετατράπηκε σε ολοκληρωμένη νομοθετική και πολιτική εφαρμογή.

Το 2020 συμφωνήθηκαν πρόσθετα μέτρα εκεχειρίας. Η πρώτη περίοδος εφαρμογής έφερε σημαντική μείωση της βίας. Υπήρχαν, επομένως, προσπάθειες που απέδιδαν και βελτίωναν προσωρινά τις συνθήκες για τους ανθρώπους.

Ωστόσο, οι συμφωνημένες εκλογές, η ολοκληρωμένη συνταγματική διευθέτηση και η μόνιμη λειτουργία του ειδικού καθεστώτος δεν πραγματοποιήθηκαν. Αυτές αποτελούν ουσιαστικές εκκρεμότητες της ουκρανικής πλευράς. Η αναγνώρισή τους χρειάζεται να συνδυάζεται με εξέταση των συνθηκών ασφάλειας και των υποχρεώσεων των υπόλοιπων εμπλεκομένων.

Ο εξοπλισμός συνεχίστηκε, οι ρωσικές διαμαρτυρίες επίσης.

Κατά την περίοδο μετά το Μινσκ, η στρατιωτική ενίσχυση της Ουκρανίας συνεχίστηκε.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες παρείχαν εξοπλισμό, εκπαίδευση και, πριν από το 2022, αντιαρματικούς πυραύλους Javelin. Το Ηνωμένο Βασίλειο ανέπτυξε το πρόγραμμα εκπαίδευσης Operation Orbital από το 2015, ενώ οι παραδόσεις αντιαρματικών NLAW άρχισαν τον Ιανουάριο του 2022. Ο Καναδάς συμμετείχε στην εκπαίδευση μέσω του Operation UNIFIER.

Το Μινσκ δεν επέβαλλε γενικό εμπάργκο όπλων στην Ουκρανία. Επομένως, η στρατιωτική βοήθεια δεν αποτελούσε αυτομάτως παραβίασή του. Η χρήση όπλων κατά παράβαση της εκεχειρίας ή των γραμμών απόσυρσης είναι διαφορετικό ζήτημα.

Πολιτικά, όμως, παραμένει εύλογο το ερώτημα αν η στρατιωτική ενίσχυση συνοδευόταν από επαρκή πίεση για εφαρμογή της συμφωνίας.

Η Ρωσία διαμαρτυρόταν επισήμως πριν από το 2022. Κατέθετε επανειλημμένες δηλώσεις στον ΟΑΣΕ για μη εφαρμογή του Μινσκ από την Ουκρανία και κατηγορούσε τη Δύση ότι υπονόμευε τη διευθέτηση μέσω στρατιωτικής βοήθειας.

Οι διαμαρτυρίες αυτές είναι καταγεγραμμένες θέσεις της Μόσχας.

Γερμανία και Γαλλία: Παρεμβάσεις χωρίς ολοκληρωμένο αποτέλεσμα.

Γερμανία και Γαλλία υπήρξαν βασικοί διαμεσολαβητές στο σχήμα της Νορμανδίας. Ο χαρακτηρισμός τους ως «εγγυητών» δεν σημαίνει ότι διέθεταν μηχανισμό επιβολής της συμφωνίας.

Παρενέβησαν διπλωματικά. Στη σύνοδο του Παρισιού, τον Δεκέμβριο του 2019, συμφωνήθηκαν νέα βήματα για την εκεχειρία, την αποναρκοθέτηση, την αποδέσμευση δυνάμεων, τις ανταλλαγές κρατουμένων και την ενσωμάτωση της φόρμουλας Σταϊνμάιερ στην ουκρανική νομοθεσία.

Οι διαπραγματεύσεις συνεχίστηκαν και μέσω της Τριμερούς Ομάδας Επαφής, με συμμετοχή Ουκρανίας, Ρωσίας και ΟΑΣΕ.

Οι παρεμβάσεις, επομένως, υπήρξαν. Το αποτέλεσμα παρέμεινε ανεπαρκές. Η πολιτική ευθύνη των διαμεσολαβητών πρέπει να εξετάζεται ως προς την αποτελεσματικότητα, τη συνέπεια και τα διαθέσιμα μέσα πίεσης.

Οι μεταγενέστερες δηλώσεις Μέρκελ και Ολάντ ότι η διαδικασία έδωσε χρόνο στην Ουκρανία να ενισχυθεί δημιουργούν πρόσθετα ερωτήματα για τη σχέση διπλωματίας και στρατιωτικής προετοιμασίας.

Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν ο χρόνος αξιοποιήθηκε επαρκώς για ειρήνη ή αν τα αδιέξοδα παγιώθηκαν, ενώ οι πλευρές προετοιμάζονταν για την επόμενη σύγκρουση.

Μέση Ανατολή: Η ανθρώπινη ζωή απαιτεί το ίδιο μέτρο για όλους.

Στη Γάζα, βασικοί στόχοι του σχεδίου εκεχειρίας παραμένουν εκκρεμείς. Η πρώτη φάση έφερε απελευθερώσεις ομήρων και κρατουμένων, αλλά οι ισραηλινές επιθέσεις συνεχίζονται και η ανοικοδόμηση παραμένει μακριά από την ολοκλήρωση.

Οι προσπάθειες που απέδωσαν έχουν αξία. Η συνέχεια πρέπει να μετρηθεί στην ασφάλεια των αμάχων, στην επάρκεια της βοήθειας και στην εφαρμογή των δεσμεύσεων.

Οι κυβερνήσεις που επικαλούνται το διεθνές δίκαιο οφείλουν να το υπερασπίζονται και απέναντι στους συμμάχους τους. Η προστασία των ανθρώπων απαιτεί συνέπεια, ανεξάρτητα από στρατηγικές σχέσεις.

Ενέργεια και οικονομία: Η κρίση καταλήγει στον λογαριασμό του σπιτιού.

Οι πρωινές συναλλαγές κατέγραψαν υποχώρηση του Brent κάτω από τα 100 δολάρια το βαρέλι, με ενδείξεις βελτίωσης της προσφοράς από τη Μέση Ανατολή. Πρόκειται για στιγμιότυπο της αγοράς, χωρίς να τεκμηριώνεται ακόμη σταθερή αποκλιμάκωση.

Η ενεργειακή αβεβαιότητα απαιτεί διαφάνεια, ελέγχους και προστασία των πιο εκτεθειμένων νοικοκυριών. Η πτώση μιας διεθνούς τιμής αποκτά κοινωνική σημασία όταν μειώνει το πραγματικό κόστος ζωής.

Στη Λίμνη Πλαστήρα, αυτό σημαίνει θέρμανση τον χειμώνα, προσιτές μετακινήσεις και δυνατότητα λειτουργίας των μικρών επιχειρήσεων. Εκεί πρέπει να φτάνει το όφελος κάθε αποτελεσματικής παρέμβασης.

Ευρώπη και ανάπτυξη: Οι ανάγκες των πολιτών απαιτούν προτεραιότητα.

Οι μαθητικές κινητοποιήσεις στη Γαλλία αναδεικνύουν ελλείψεις εκπαιδευτικών και προβλήματα σχολικών υποδομών. Η κυβερνητική ανταπόκριση θα κριθεί από συγκεκριμένες λύσεις.

Παράλληλα, η Λιθουανία προτείνει μόνιμη αμερικανική στρατιωτική βάση, για την οποία δεν έχει ανακοινωθεί οριστική απόφαση. Οι αμυντικές επιλογές απαιτούν ενημέρωση για το κόστος και τον σκοπό τους, όπως οι δημόσιες υπηρεσίες απαιτούν επάρκεια και συνέχεια.

Οι ψηφιακές επενδύσεις στην Αραγονία και η καλύτερη πρόβλεψη ανάπτυξης για την υποσαχάρια Αφρική δείχνουν ότι υπάρχουν δυνατότητες προόδου. Η αξιολόγησή τους πρέπει να εξετάζει την απασχόληση, το εισόδημα, τους φυσικούς πόρους και τη μείωση της φτώχειας.

Η «Φωνή της Λίμνης Πλαστήρα» αναγνωρίζει όσα αποδίδουν και επιμένει στις ευθύνες που μένουν ανεξερεύνητες. Η ακρίβεια ενισχύει την κριτική. Η ανεξαρτησία της ενημέρωσης απαιτεί το ίδιο μέτρο απέναντι σε κάθε εξουσία.

Οι πολίτες δικαιούνται να γνωρίζουν ποιος αποφασίζει, ποιος ωφελείται και ποιος πληρώνει. Και δικαιούνται μια ειρήνη που να προστατεύει τη ζωή τους και να δίνει προοπτική στο μέλλον τους.

About The Author