Έγιναν πολλά, είμαστε σε καλύτερο δρόμο. Τώρα πρέπει να ολοκληρωθεί η μεγάλη θωράκιση

Τρία χρόνια μετά τον Daniel, η Θεσσαλία δεν βρίσκεται στο σημείο μηδέν.

Και αυτό πρέπει να ειπωθεί καθαρά.

Έργα έγιναν. Εκατοντάδες παρεμβάσεις πραγματοποιήθηκαν. Δρόμοι, γέφυρες, αναχώματα, ποτάμια και τεχνικές υποδομές αποκαταστάθηκαν ή αποκαθίστανται. Νέα αντιπλημμυρικά έργα χρηματοδοτούνται, ενώ σταδιακά αλλάζει και η ίδια η φιλοσοφία με την οποία αντιμετωπίζεται το νερό: Όχι μόνο όταν φτάσει στον κάμπο, αλλά από ψηλότερα, από τις ορεινές λεκάνες απορροής.

Η Θεσσαλία βρίσκεται σήμερα σε καλύτερο δρόμο από εκείνον στον οποίο βρισκόταν τον Σεπτέμβριο του 2023. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι φτάσαμε στον προορισμό. Αντίθετα, ακριβώς επειδή έχει ήδη γίνει μια μεγάλη προσπάθεια, τώρα είναι η στιγμή να απαιτήσουμε συνέχεια, ταχύτητα και ολοκλήρωση.

Πάνω από 116 εκατ. ευρώ και εκατοντάδες παρεμβάσεις.

Τα στοιχεία της Περιφέρειας Θεσσαλίας αποτυπώνουν το μέγεθος της προσπάθειας. Παρεμβάσεις έχουν πραγματοποιηθεί σε 432 σημεία, ενώ περισσότερα από 116 εκατ. ευρώ αντιστοιχούν σε αντιπλημμυρικά έργα και παρεμβάσεις που υλοποιήθηκαν ή βρίσκονται σε εξέλιξη. Οι αριθμοί αυτοί δεν μπορούν να αγνοηθούν. Μετά από μια καταστροφή της κλίμακας του Daniel έπρεπε ταυτόχρονα να αντιμετωπιστούν οι άμεσες ζημιές, να αποκατασταθούν βασικές υποδομές και να αρχίσει η δημιουργία μιας νέας γραμμής άμυνας απέναντι στα ακραία καιρικά φαινόμενα.

Αυτό έγινε και συνεχίζεται. Το επόμενο στοίχημα είναι να μη χαθεί ο ρυθμός.

Νέα 32 εκατ. ευρώ τα χρήματα πρέπει να γίνουν γρήγορα έργα

Στον σχεδιασμό προστίθεται νέα χρηματοδότηση 32 εκατ. ευρώ για έργα αντιπλημμυρικής προστασίας και διευθέτησης υδατορεμάτων. Αναχώματα, έργα ανάσχεσης, παρεμβάσεις απορροής ομβρίων και άλλες υποδομές μπορούν να ενταχθούν στη νέα χρηματοδότηση. Είναι θετικό βήμα. Αλλά εδώ πρέπει να αρχίζει και ο έλεγχος. Γιατί η εξασφάλιση χρημάτων δεν είναι το τέλος μιας προσπάθειας. Είναι η αρχή της.

Τα χρήματα πρέπει να μετατραπούν σε ώριμες μελέτες, δημοπρατήσεις, συμβάσεις και τελικά σε ολοκληρωμένα έργα. Και οι πολίτες πρέπει να γνωρίζουν πού κατευθύνονται. Ποια έργα θα γίνουν στην Καρδίτσα; Ποια στη Λάρισα; Ποια στα Τρίκαλα; Ποια στη Μαγνησία; Ποια είναι τα πλέον επείγοντα και με ποια κριτήρια ιεραρχούνται;

Η χρηματοδότηση είναι η υπόσχεση. Το ολοκληρωμένο έργο είναι το αποτέλεσμα.

Η Καρδίτσα στο επίκεντρο της προσπάθειας Η Περιφερειακή Ενότητα Καρδίτσας αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα πεδία αυτής της προσπάθειας.Οι αντιπλημμυρικές παρεμβάσεις που έχουν πραγματοποιηθεί, εκτελούνται ή προωθούνται ξεπερνούν, σύμφωνα με στοιχεία της Περιφέρειας, τα 70 εκατ. ευρώ.

Στον Δήμο Παλαμά έχει παρουσιαστεί πρόγραμμα συνολικών παρεμβάσεων 82,4 εκατ. ευρώ, από τα οποία περίπου 45,46 εκατ. ευρώ αφορούν αντιπλημμυρική προστασία. Ενιπέας, Φαρσαλίτης, Πάμισος, Καλέντζης, αναχώματα, συλλεκτήρες και αντλιοστάσια αποτελούν πλέον τμήματα μιας πολύ μεγαλύτερης προσπάθειας. Παράλληλα, έχει υπογραφεί νέα σύμβαση 3,5 εκατ. ευρώ για τον Πάμισο, από το Μουζάκι έως τη συμβολή του με τον Πηνειό. Εδώ λοιπόν δεν μιλάμε μόνο για εξαγγελίες. Μιλάμε και για συγκεκριμένα έργα. Το ζητούμενο είναι να ολοκληρωθούν στον χρόνο που προβλέπεται και, κυρίως, να λειτουργήσουν μεταξύ τους ως τμήματα ενός ενιαίου συστήματος. Γιατί η αντιπλημμυρική προστασία δεν μπορεί να είναι ένα άθροισμα ανεξάρτητων εργολαβιών. Πρέπει να είναι ένα σχέδιο από το βουνό μέχρι τον κάμπο.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα στοιχεία που έχουν παρουσιαστεί για την περιοχή του Παλαμά. Σύμφωνα με εκτίμηση που παρουσίασε η Περιφέρεια, η δυνατότητα διαχείρισης πλημμυρικής αιχμής αντίστοιχης του Daniel έχει αυξηθεί από περίπου 14% σε 42%, με στόχο να ξεπεράσει το 50% με την ολοκλήρωση πρόσθετων έργων.

Πρόκειται για εκτίμηση της Περιφέρειας και όχι για ανεξάρτητη πιστοποίηση. Αν όμως οι αριθμοί αποτυπώνουν την πραγματική κατάσταση, τότε δείχνουν κάτι σημαντικό. Η πρόοδος είναι μεγάλη. Αλλά υπάρχει ακόμη απόσταση μέχρι την ολοκληρωμένη προστασία.Και αυτή πρέπει να είναι η στάση μας.

Δεν μηδενίζουμε όσα έγιναν. Απαιτούμε να συνεχιστούν και να ολοκληρωθούν.

Η προστασία του κάμπου πρέπει να αρχίζει από το βουνό

Ίσως η σημαντικότερη αλλαγή φιλοσοφίας βρίσκεται στην ορεινή υδρονομία. Για χρόνια συζητούσαμε κυρίως τι πρέπει να κάνουμε όταν το νερό έχει ήδη φτάσει στον κάμπο. Όμως τότε πολλές φορές είναι ήδη αργά. Το πρόγραμμα Aqua Montis, προϋπολογισμού περίπου 123 εκατ. ευρώ, προβλέπει περίπου 1.300 έργα ορεινής υδρονομίας στη Θεσσαλία και τη Φθιώτιδα. Φράγματα ανάσχεσης, έργα συγκράτησης φερτών υλικών και παρεμβάσεις στις ορεινές λεκάνες μπορούν να περιορίζουν την ταχύτητα και την ορμή με την οποία το νερό κατεβαίνει προς τις πεδινές περιοχές.

Η λογική είναι απλή: Για να προστατεύσουμε αποτελεσματικά τον κάμπο, πρέπει να ξεκινήσουμε από το βουνό.

Και αυτή είναι μια στρατηγική που αφορά άμεσα τον ορεινό όγκο της Καρδίτσας.

Χρειαζόμαστε τα μεγάλα έργα αλλά και τα μικρά και μεσαία αντιπλημμυρικά έργα είναι απαραίτητα.

Δεν μπορούν όμως να υποκαταστήσουν τον μακροχρόνιο σχεδιασμό.

Στη δημόσια συζήτηση βρίσκονται μεγάλα έργα, όπως τα φράγματα Ενιπέα, Πύλης και Μουζακίου, σε συνδυασμό με έργα ορεινής υδρονομίας και συνολικής διαχείρισης των λεκανών απορροής. Εδώ χρειάζεται καθαρή εικόνα. Ποια έργα θεωρούνται αναγκαία; Ποια διαθέτουν ώριμες μελέτες; Ποια μπορούν να χρηματοδοτηθούν;

Και κυρίως, ποιο είναι το πραγματικό χρονοδιάγραμμα; Η Θεσσαλία δεν μπορεί πλέον να σχεδιάζει μόνο μέχρι τις επόμενες εκλογές. Πρέπει να σχεδιάσει για τις επόμενες δεκαετίες.

Παράλληλα βρίσκεται σε εξέλιξη μια από τις μεγαλύτερες επιχειρήσεις αποκατάστασης οδικών υποδομών που έχουν πραγματοποιηθεί στη Θεσσαλία.

Οι τέσσερις μεγάλες συμβάσεις αποκατάστασης του οδικού δικτύου μετά τον Daniel και τον Elias έχουν συνολικό προϋπολογισμό περίπου 899,7 εκατ. ευρώ και περιλαμβάνουν παρεμβάσεις σε 1.007 σημεία.

Τον Ιούλιο το Υπουργείο Υποδομών ανέφερε ότι η πρόοδος των συμβάσεων βρισκόταν περίπου στο 60–65%. Δρόμοι, γέφυρες, πρανή και τεχνικά έργα που υπέστησαν σοβαρές ζημιές επανέρχονται σταδιακά. Και αυτή είναι μια μεγάλη και αναγκαία προσπάθεια. Δεν πρέπει όμως να αρκεστούμε στην αποκατάσταση όσων χάλασαν.

Η ευκαιρία είναι να δημιουργήσουμε καλύτερες και ανθεκτικότερες υποδομές από εκείνες που υπήρχαν πριν.

Λίμνη Πλαστήρα: Καλή γενική εικόνα, αλλά χρειάζεται το επόμενο βήμα.

Στην περιοχή της Λίμνης Πλαστήρα, η εικόνα του βασικού οδικού δικτύου είναι σήμερα σχετικά καλή. Και αυτό επίσης πρέπει να αναγνωρίζεται. Όμως ένας ορεινός τουριστικός προορισμός δεν μπορεί να αξιολογεί το οδικό του δίκτυο μόνο με το κριτήριο αν ο δρόμος είναι βατός ή αν το οδόστρωμα βρίσκεται σε αποδεκτή κατάσταση. Οι απαιτήσεις εδώ είναι μεγαλύτερες.

Το ανάγλυφο της περιοχής, οι έντονες κλίσεις, οι συνεχείς στροφές και οι μεγάλες υψομετρικές διαφορές δημιουργούν ιδιαίτερες συνθήκες οδήγησης. Σε αυτές προστίθενται οι χιονοπτώσεις, η πυκνή ομίχλη, ο παγετός, οι ισχυρές βροχοπτώσεις και τα έντονα τοπικά καιρικά φαινόμενα, που μπορούν μέσα σε ελάχιστο χρόνο να αλλάξουν εντελώς τις συνθήκες ενός δρόμου. Γι’ αυτό στη Λίμνη Πλαστήρα χρειάζεται να περάσουμε στο επόμενο επίπεδο οδικής ασφάλειας.

Ειδική σήμανση για χιόνι, ομίχλη και παγετό. Δεν αρκούν απλώς περισσότερες συμβατικές πινακίδες. Χρειάζεται ειδική ορεινή οδική σήμανση, προσαρμοσμένη στις πραγματικές συνθήκες της περιοχής. Στα δύσκολα σημεία πρέπει να εξεταστούν πινακίδες υψηλής ανακλαστικότητας για συνθήκες χαμηλής ορατότητας, ενισχυμένη διαγράμμιση, ανακλαστήρες οδοστρώματος και ευδιάκριτοι οριοδείκτες. Χρειάζεται σαφέστερη προειδοποίηση πριν από επικίνδυνες στροφές, απότομες κλίσεις και σημεία στα οποία εμφανίζεται συχνά παγετός ή πυκνή ομίχλη.

Και σε επιλεγμένα τμήματα αυξημένου κινδύνου αξίζει να εξεταστεί η εγκατάσταση ηλεκτρονικών πινακίδων μεταβλητών μηνυμάτων, ώστε ο οδηγός να μπορεί να ενημερώνεται εγκαίρως για χιονόπτωση, παγετό, ομίχλη, προβλήματα στο οδόστρωμα ή άλλες έκτακτες συνθήκες. Σε περιοχές όπου τα καιρικά φαινόμενα αλλάζουν γρήγορα, η πληροφορία πρέπει να φτάνει στον οδηγό πριν φτάσει ο ίδιος στο πρόβλημα.

Η ορατότητα μπορεί να γίνει ζήτημα ασφάλειας μέσα σε λίγα λεπτά. Η ομίχλη αποτελεί ιδιαίτερο ζήτημα για ένα ορεινό οδικό δίκτυο. Ένας δρόμος που πριν από λίγα λεπτά είχε καλή ορατότητα μπορεί ξαφνικά να μετατραπεί σε ένα εντελώς διαφορετικό περιβάλλον οδήγησης.

Εκεί αποκτούν μεγάλη σημασία η σωστή διαγράμμιση, οι ανακλαστήρες και η σαφής οριοθέτηση του δρόμου. Το ίδιο ισχύει και για το χιόνι. Όταν τμήματα της επιφάνειας καλύπτονται, ο οδηγός πρέπει να μπορεί να αντιλαμβάνεται με σαφήνεια τα όρια του οδοστρώματος και την πορεία του δρόμου. Αυτές δεν είναι πολυτέλειες. Είναι στοιχεία ενός σύγχρονου ορεινού οδικού δικτύου.

Αντίστοιχη σημασία έχει η κατάσταση του οδοστρώματος. Οι συνεχείς εναλλαγές θερμοκρασίας, οι χιονοπτώσεις, ο παγετός, οι βροχοπτώσεις και το δύσκολο ανάγλυφο επιταχύνουν τη φθορά. Σε τέτοιες περιοχές μια μικρή ρωγμή ή καθίζηση μπορεί να εξελιχθεί γρηγορότερα από ό,τι σε έναν πεδινό δρόμο. Χρειάζεται επομένως προληπτική συντήρηση και όχι μόνο αποκατάσταση όταν το πρόβλημα έχει ήδη μεγαλώσει. Τακτικός έλεγχος του οδοστρώματος, έγκαιρη αποκατάσταση φθορών, καθαρισμός τάφρων απορροής, έλεγχος στηθαίων ασφαλείας και απομάκρυνση βλάστησης που περιορίζει την ορατότητα πρέπει να αποτελούν μόνιμη διαδικασία.

Υπάρχει όμως και μια διάσταση που αφορά άμεσα τον τουρισμό.

Ο κάτοικος γνωρίζει πού βρίσκεται η δύσκολη στροφή. Γνωρίζει πού πιάνει συνήθως ο πάγος. Γνωρίζει ποιο σημείο κλείνει πιο εύκολα από την ομίχλη. Γνωρίζει πού πρέπει να μειώσει ταχύτητα πριν ακόμη δει τον κίνδυνο. Ο επισκέπτης δεν τα γνωρίζει. Και αυτό αλλάζει εντελώς τις απαιτήσεις της σήμανσης.

Η Λίμνη Πλαστήρα υποδέχεται ανθρώπους που οδηγούν για πρώτη φορά σε ένα απαιτητικό ορεινό περιβάλλον. Άρα το οδικό δίκτυο πρέπει να σχεδιάζεται και για εκείνον που δεν το γνωρίζει. Ο δρόμος είναι μέρος του τουριστικού προϊόντος

Υπάρχει και κάτι ακόμη.

Στη Λίμνη Πλαστήρα ο δρόμος αποτελεί μέρος του ίδιου του τουριστικού προϊόντος. Η διαδρομή μέσα στο δάσος, οι εικόνες της λίμνης, οι εναλλαγές του τοπίου και η σύνδεση των χωριών αποτελούν μέρος της εμπειρίας του επισκέπτη.

Άρα η ποιότητα του οδικού δικτύου δεν είναι μόνο τεχνικό ζήτημα. Είναι ζήτημα τουριστικής ανάπτυξης. Ένας επισκέπτης που αισθάνεται ασφαλής μετακινείται περισσότερο. Επισκέπτεται περισσότερα χωριά. Φτάνει σε περισσότερα αξιοθέατα. Μένει περισσότερο στην περιοχή. Και τελικά αφήνει μεγαλύτερο μέρος της τουριστικής δαπάνης στην τοπική οικονομία.

Η Λίμνη Πλαστήρα διαθέτει ένα από τα ομορφότερα ορεινά οδικά δίκτυα της χώρας. Ο στόχος πρέπει να είναι να αποκτήσει και ένα από τα ασφαλέστερα και καλύτερα σηματοδοτημένα.

Μεγάλη είναι και η προσπάθεια αποκατάστασης του σιδηροδρομικού δικτύου.

Οι σχετικές συμβάσεις μετά τις ζημιές του Daniel και του Elias φτάνουν περίπου τα 450 εκατ. ευρώ. Πρόκειται για αποκατάσταση γραμμών, επιχωμάτων, πρανών και κρίσιμων τεχνικών υποδομών.

Και εδώ πρέπει να ισχύσει η ίδια αρχή: Να μη φτιάξουμε απλώς ξανά ό,τι καταστράφηκε, αλλά να το κατασκευάσουμε ανθεκτικότερο από πριν. Αυτό πρέπει να είναι το πραγματικό νόημα της ανασυγκρότησης.

Ο ΟΔΥΘ πρέπει να γίνει ο εγκέφαλος της νέας πολιτικής νερού.

Η δημιουργία του Οργανισμού Διαχείρισης Υδάτων Θεσσαλίας αποτελεί επίσης σημαντική θεσμική αλλαγή. Για πρώτη φορά υπάρχει η δυνατότητα το νερό να αντιμετωπιστεί περισσότερο ως ενιαίο σύστημα. Από το βουνό μέχρι τον κάμπο. Από τα υπόγεια ύδατα μέχρι τα ποτάμια. Από την άρδευση μέχρι την αντιπλημμυρική προστασία. Από τη λειψυδρία μέχρι την αποθήκευση.

Ο ΟΔΥΘ μπορεί και πρέπει να εξελιχθεί στον εγκέφαλο της νέας υδατικής πολιτικής της Θεσσαλίας. Για να συμβεί όμως αυτό απαιτούνται επαρκής στελέχωση, επιστημονική τεχνογνωσία, δεδομένα, χρηματοδότηση και πραγματική επιχειρησιακή δυνατότητα.

Έγιναν πολλά και γι’ αυτό μπορούμε να ζητήσουμε περισσότερα

Υπάρχουν δύο εύκολοι δρόμοι σε μια τέτοια συζήτηση. Ο πρώτος είναι να ισχυριστούμε ότι τίποτα δεν έγινε. Τα στοιχεία δεν το επιβεβαιώνουν. Ο δεύτερος είναι να απαριθμήσουμε εκατομμύρια ευρώ και να θεωρήσουμε ότι όλα λύθηκαν. Ούτε αυτό ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα.

Η αλήθεια βρίσκεται ανάμεσα στα δύο. Έγιναν πολλά. Υπάρχει πρόοδος.

Η Θεσσαλία είναι καλύτερα προετοιμασμένη από ό,τι ήταν το 2023.

Μεγάλα έργα βρίσκονται σε εξέλιξη. Νέες χρηματοδοτήσεις υπάρχουν. Η ορεινή υδρονομία αποκτά επιτέλους μεγαλύτερη θέση στον σχεδιασμό. Οι υποδομές αποκαθίστανται. Υπάρχει περισσότερη γνώση και εμπειρία.

Είμαστε σε καλό δρόμο. Ακριβώς γι’ αυτό δεν πρέπει να σταματήσουμε στη μέση. Τώρα χρειάζεται συνέχεια. Αυτό πρέπει να είναι το αίτημα της Θεσσαλίας. Να ολοκληρωθούν γρήγορα όσα κατασκευάζονται. Να δημοπρατηθούν όσα έχουν ώριμες μελέτες. Να προχωρήσει αποφασιστικά η ορεινή υδρονομία. Να ληφθούν αποφάσεις για τα μεγάλα έργα. Να συνδεθούν οι επιμέρους αντιπλημμυρικές παρεμβάσεις σε ένα πραγματικά ενιαίο σύστημα. Να συνεχιστεί η αποκατάσταση των δρόμων.

Ο Daniel μάς έδωσε ένα μάθημα που κόστισε πολύ ακριβά.

Δεν έχουμε την πολυτέλεια να το ξεχάσουμε.

Σήμερα όμως έχουμε κάτι περισσότερο από εκείνο που είχαμε τότε: Έργα, χρηματοδοτήσεις, εμπειρία, καλύτερη γνώση του προβλήματος και μια πραγματική ευκαιρία να δημιουργήσουμε μια ασφαλέστερη και ανθεκτικότερη Θεσσαλία.

Αυτή την ευκαιρία πρέπει να την αξιοποιήσουμε μέχρι τέλους. Όχι με μηδενισμό. Όχι με πανηγυρισμούς. Με αναγνώριση όσων έγιναν, με έλεγχο όσων γίνονται και με απαίτηση για όσα ακόμη πρέπει να γίνουν. Γιατί η πραγματική επιτυχία δεν θα μετρηθεί τελικά στα εκατομμύρια που ανακοινώθηκαν.

Θα μετρηθεί στους δρόμους που θα παραμείνουν ανοιχτοί και ασφαλείς, στα χωριά που θα προστατευθούν, στις υποδομές που θα αντέξουν και στις ζωές και περιουσίες που δεν θα κινδυνεύσουν.

Και όταν κάποτε έρθει ξανά το πολύ νερό, η μεγαλύτερη επιτυχία θα είναι μία:

Η Θεσσαλία να αντέξει.

About The Author