Το «φαινόμενο Καρυστιανού» Η κρίση των θεσμών και η πολιτική αποχή

Όταν το πένθος γίνεται δημόσια φωνή

Σε κάθε κοινωνία, η τραγωδία έχει δύο όψεις, την προσωπική απώλεια και τη συλλογική ευθύνη. Όταν οι θεσμοί αδυνατούν να ανταποκριθούν, το πρώτο μετατρέπεται σε φωνή δημόσια επίμονη, ενεργητική, και πολλές φορές πολιτικά καθοριστική.

Στην Ελλάδα, η έννοια αυτή έχει πρόσφατα αποκτήσει τελευταία όνομα «Φαινόμενο Καρυστιανού“. Περιγράφει περιπτώσεις όπου συγγενείς θυμάτων, μέσα από τον πόνο τους, αναλαμβάνουν ενεργό ρόλο στη δημόσια ζωή, αναδεικνύοντας κενά στη λειτουργία του κράτους και υπερβαίνοντας το παραδοσιακό πλαίσιο του ακτιβισμού.

Η πολιτική παρουσία αυτών των ανθρώπων δεν γεννιέται από φιλοδοξία, αλλά από αναγκαιότητα, η αδράνεια και η αναποτελεσματικότητα των κεντρικών θεσμών προκαλούν δυσαρέσκεια, η οποία μετατρέπεται σε πίεση προς την πολιτική και την κοινωνία. Το «Φαινόμενο Καρυστιανού» είναι λοιπόν καθρέφτης ενός συστήματος που δεν ανταποκρίνεται στα βασικά του καθήκοντα,  λογοδοσία, διαφάνεια, υπευθυνότητα.

Διεθνείς εμπειρίες: Το προσωπικό τραύμα ως δημόσια δύναμη.

Η διεθνής ιστορία δείχνει ότι η μετατροπή προσωπικού πόνου σε δημόσια δράση δεν είναι ελληνική ιδιομορφία.

Mothers of Plaza de Mayo– Αργεντινή.

Οι Madres de Plaza de Mayo διαδήλωναν από το 1977 στην πλατεία του Μπουένος Άιρες απαιτώντας να μάθουν τι συνέβη στα παιδιά τους που αγνοούνταν κατά τη διάρκεια της στρατιωτικής δικτατορίας. Παρά την απειλή βίας, η επίμονη παρουσία τους οδήγησε στην αποκάλυψη εγκλημάτων και τη μετέπειτα νομική διερεύνηση των υπευθύνων. Η κινητοποίησή τους έγινε σύμβολο πίεσης απέναντι σε θεσμούς που αδυνατούσαν να λογοδοτήσουν.

Mothers of Srebrenica– Βοσνία και Mothers of Beslan – Ρωσία

Οι οικογένειες θυμάτων στη Βοσνία και τη Ρωσία κινητοποιήθηκαν επίσης όταν οι κρατικοί μηχανισμοί απέτυχαν να προστατεύσουν τους πολίτες ή να διερευνήσουν εγκλήματα. Οι οργανώσεις τους συνδύασαν μνήμη, δικαιοσύνη και πίεση προς τη δημόσια διοίκηση, δημιουργώντας ένα πρότυπο διεθνούς ακτιβισμού που συχνά καθιστά τους συγγενείς κεντρικούς παράγοντες δημόσιας συζήτησης.

Ελλάδα: Τραγωδία των Τεμπών και φαινόμενο Καρυστιανού.

Η τραγωδία των Τεμπών (28 Φεβρουαρίου 2023) αποτέλεσε καταλύτη για την ανάδειξη του «Φαινομένου Καρυστιανού» στην Ελλάδα. Οι συγγενείς των θυμάτων, με κεντρική μορφή τη Μαρία Καρυστιανού, ανέλαβαν πρωτοβουλίες πανελλαδικής εμβέλειας: συγκεντρώσεις, δημόσιες εκκλήσεις και πίεση για πλήρη διαλεύκανση και απόδοση ευθυνών.

Η κινητοποίηση αυτή αντικατοπτρίζει τη συλλογική αντίδραση στην αναποτελεσματικότητα των θεσμών. Το «φαινόμενο Καρυστιανού» δεν είναι προσωπική φιλοδοξία, είναι το αποτέλεσμα ενός συστήματος που δεν ανταποκρίνεται στην ανάγκη για λογοδοσία, και την ίδια στιγμή επιβεβαιώνει την κρίση εμπιστοσύνης των πολιτών απέναντι στις κεντρικές δομές.

Η αδυναμία του κράτους να παράσχει έγκαιρες, διαφανείς και αποτελεσματικές απαντήσεις έχει τριπλό πολιτικό αποτέλεσμα:

Αποχή του εκλογικού σώματος: Οι πολίτες απομακρύνονται από τις εκλογές, θεωρώντας ότι οι θεσμοί δεν λειτουργούν για το κοινό συμφέρον.

Κατακερματισμός: Το εκλογικό σώμα διασπάται σε πολλά μικρά κόμματα και κινήσεις, αναζητώντας φωνή εκεί όπου η κεντρική πολιτική δεν φτάνει.

Πολιτικοποίηση του προσωπικού πόνου: Οι συγγενείς θυμάτων γίνονται ενεργοί παράγοντες δημόσιας ζωής, καλύπτοντας κενά που αφήνουν τα παραδοσιακά πολιτικά κόμματα.

Το δικαίωμα στη συμμετοχή στην πολιτική.

Η ελληνική νομοθεσία είναι σαφής, κάθε πολίτης που πληροί τις τυπικές προϋποθέσεις μπορεί να εκλέγεται. Οι συγγενείς θυμάτων έχουν πλήρες δικαίωμα να πολιτευτούν, ανεξαρτήτως πόνου και τραγωδίας. Το προσωπικό τραύμα δεν αφαιρεί ούτε προσθέτει δικαιώματα, ούτε μπορεί να αποτελέσει αυτόνομο τίτλο πολιτικής νομιμοποίησης.

Ωστόσο, η μετατροπή αυτής της κινητοποίησης σε θεσμική εξουσία απαιτεί ικανότητες, σχέδιο και δέσμευση στο συλλογικό συμφέρον. Η νομιμοποίηση από το πένθος είναι προσωρινή και ηθική η πολιτική απαιτεί υπευθυνότητα για όλους τους πολίτες.

Ακτιβισμός, πολιτική και δημοκρατική ευθύνη

Η διάκριση ανάμεσα σε ακτιβισμό και πολιτική συμμετοχή είναι κρίσιμη:

Ακτιβισμός: Αφορά μονοθεματική πίεση για δικαιοσύνη και δημόσια παρουσία. Το «φαινόμενο Καρυστιανού» εντάσσεται εδώ αρχικά, ως αντίδραση στην ανεπάρκεια των θεσμών.

Πολιτική συμμετοχή: Απαιτεί σύνθεση συμφερόντων, ιεράρχηση προτεραιοτήτων και διαχείριση συλλογικού καλού. Η προσωπική ιστορία δεν αρκεί, και η δημόσια υποστήριξη δεν μπορεί να υποκαθιστά την αξιολόγηση ικανοτήτων.

Η δημοκρατία πρέπει να επιτρέπει τη συμμετοχή όλων, αλλά η νομιμοποίηση από προσωπικό πένθος πρέπει να μετατρέπεται σε υπευθυνότητα και ευθύνη.

Το κρίσιμο συμπέρασμα.

Το «Φαινόμενο Καρυστιανού» δεν είναι τυχαίο, είναι απόρροια:

Της Ανεπάρκειας των θεσμών στην απονομή δικαιοσύνης και λογοδοσίας.

Της Απογοήτευσης των πολιτών, που οδηγεί σε εκλογική αποχή και κατακερματισμό του εκλογικού σώματος.

Της Κεντρικής ανάγκης για δημόσια πίεση και ανάδειξη ζητημάτων διαφάνειας και αποτελεσματικότητας.

Οι συγγενείς θυμάτων έχουν δικαίωμα να πολιτευτούν, αλλά η μετατροπή του πόνου σε πολιτική δύναμη απαιτεί υπευθυνότητα, δεξιότητες και σχέδιο δράσης για το κοινό καλό. Όσο οι θεσμοί παραμένουν αδύναμοι, τόσο το “Φαινόμενο Καρυστιανού” θα αναδεικνύει τα κενά, αλλά και τις δυνατότητες ανανέωσης της δημοκρατικής συμμετοχής.

Η πραγματική πρόκληση για την ελληνική κοινωνία και τα πολιτικά κόμματα είναι να αποκαταστήσουν εμπιστοσύνη, να ενισχύσουν θεσμούς και να δημιουργήσουν χώρο για πολιτική δράση που βασίζεται στην ικανότητα και όχι μόνο στον πόνο.

About The Author