Αγρότες και καταναλωτές: Μια αλληλοεξαρτώμενη σχέση που καθορίζει το μέλλον της διατροφής και της οικονομίας

Οι εικόνες από τρακτέρ σε εθνικές οδούς και μπλόκα σε κόμβους μπορεί να δίνουν την εντύπωση μιας αντιπαράθεσης ανάμεσα στους αγρότες και την υπόλοιπη κοινωνία. Όμως η ουσία βρίσκεται αλλού: ο πρωτογενής τομέας και οι καταναλωτές αποτελούν δύο αλληλένδετους κρίκους της ίδιας αλυσίδας, μια σχέση αλληλεξάρτησης που συχνά παραβλέπεται στον δημόσιο διάλογο.

Στην πραγματικότητα, τα αιτήματα των αγροτών δεν αφορούν μόνο την επιβίωση της παραγωγής· αφορούν και την ποιότητα, τη διαθεσιμότητα και την τιμή των τροφίμων που φτάνουν στο τραπέζι κάθε οικογένειας. Όταν ένας κρίκος πιέζεται, η επίπτωση διαχέεται σε όλο το σύστημα.

Η Ελλάδα εξακολουθεί να εξαρτάται σημαντικά από εγχώρια παραγωγή για βασικά αγαθά, γάλα, φρέσκα φρούτα, λαχανικά, λάδι, κρέας. Αν ο αγροτικός τομέας υπονομευθεί, η χώρα αναγκαστικά στρέφεται σε εισαγωγές, οι οποίες επηρεάζονται από διεθνείς κρίσεις, αστάθειες τιμών και γεωπολιτικές εντάσεις.
Έτσι, ένα πρόβλημα στο χωράφι μετατρέπεται γρήγορα σε ακρίβεια στο σούπερ μάρκετ.

Αλλά και το αντίστροφο ισχύει: Όταν το κόστος ενέργειας και μεταφορών πιέζει τα νοικοκυριά, πιέζει και τους αγρότες και όταν ο καταναλωτής αδυνατεί να αγοράσει ποιοτικά προϊόντα, οι παραγωγοί χάνουν σημαντικό μέρος της ζήτησης. Καμία πλευρά δεν μπορεί να σταθεί χωρίς την άλλη.

Παρότι συχνά παρουσιάζονται ως «κλαδικές απαιτήσεις», τα αιτήματα των αγροτών έχουν ξεκάθαρη αντανάκλαση στην καθημερινότητα των καταναλωτών.

Οι αγρότες ζητούν φθηνότερο ρεύμα, καύσιμα, λιπάσματα, ζωοτροφές.
Αυτά είναι τα βασικά συστατικά του τελικού κόστους των τροφίμων.
Όσο υψηλότερα είναι τα έξοδα στο χωράφι, τόσο υψηλότερες γίνονται οι τιμές στο σούπερ μάρκετ.
Η μείωση του κόστους παραγωγής δεν είναι «δώρο» στους αγρότες· είναι μέτρο συγκράτησης της ακρίβειας για όλους.

Οι καθυστερήσεις στις επιδοτήσεις προκαλούν ρευστότητα στους παραγωγούς, αναστέλλουν επενδύσεις και μειώνουν την παραγωγή.
Μικρότερη παραγωγή ίσον  μεγαλύτερη εξάρτηση από εισαγωγές ίσον υψηλότερες τιμές.
Η συνέπεια του κράτους απέναντι στους αγρότες είναι στην πραγματικότητα συνέπεια απέναντι στους καταναλωτές.

Όταν ο παραγωγός πουλάει κάτω από το κόστος, αλλά ο καταναλωτής πληρώνει πολλαπλάσια, το πρόβλημα δεν βρίσκεται στο χωράφι, αλλά στη διακίνηση.
Οι αγρότες ζητούν διαφάνεια και έλεγχο των μεσαζόντων.
Αυτό ευνοεί και τους καταναλωτές, που δικαιούνται να πληρώνουν δίκαιες τιμές όχι τεχνητά φουσκωμένες.

Η κλιματική κρίση χτυπά πρώτα και πιο σκληρά την παραγωγή.
Όταν ο ΕΛΓΑ δεν αποζημιώνει έγκαιρα, οι καλλιέργειες εγκαταλείπονται ή μειώνονται.
Η πλήρης λειτουργία του συστήματος αποζημιώσεων προστατεύει την παραγωγή και εξασφαλίζει ότι ο καταναλωτής δεν θα βρεθεί προ εκπλήξεων στα ράφια.

Όταν οι αγρότες κινητοποιούνται, οι καταναλωτές δυσανασχετούν με τους αποκλεισμούς.
Όταν οι τιμές τροφίμων αυξάνονται, οι αγρότες γίνονται άδικα στόχος της κριτικής.
Όταν το κράτος αναζητά λύσεις, συχνά τις αντιμετωπίζει αποσπασματικά.

Αυτή η σύγκρουση όμως είναι ψευδαίσθηση.
Πίσω από τις αντιθέσεις, υπάρχει μια κοινή πραγματικότητα: Ο καταναλωτής χρειάζεται έναν υγιή αγροτικό τομέα, ο αγροτικός τομέας χρειάζεται έναν ισχυρό καταναλωτή, και οι δύο χρειάζονται ένα κράτος που λειτουργεί με διαφάνεια και συνέπεια.

Το να βλέπουμε τους αγρότες και τους καταναλωτές ως δύο στρατόπεδα είναι σαν να βλέπουμε το ίδιο νόμισμα από δύο πλευρές που συγκρούονται μεταξύ τους.
Κι όμως, το νόμισμα είναι ένα.

Η συζήτηση για την αγροτική πολιτική δεν μπορεί πλέον να γίνεται με όρους παλαιού τύπου συγκρούσεων.
Η επάρκεια και η ποιότητα της διατροφής στη χώρα δεν είναι διαπραγματεύσιμες.
Και δεν εξασφαλίζονται χωρίς: Δίκαιη χρηματοδότηση του πρωτογενούς τομέα, διαφάνεια στην αγορά τροφίμων, επενδύσεις στην εγχώρια παραγωγή, προστασία από τις συνέπειες της κλιματικής κρίσης.

Η αλληλοεξάρτηση αγροτών–καταναλωτών δεν είναι θεωρητική.
Είναι οικονομική, κοινωνική και βαθιά υπαρξιακή:
αν σπάσει ο ένας κρίκος, κινδυνεύει ολόκληρη η αλυσίδα.

Το στοίχημα, λοιπόν, δεν είναι ποιος θα επικρατήσει αλλά πώς θα υπάρξει μια κοινή, σταθερή βάση που να εξυπηρετεί και τις δύο πλευρές, όχι ως αντίπαλες, αλλά ως συνεργατικές δυνάμεις.

About The Author